Çaldıran Savaşı, 23 Ağustos 1514 tarihinde Osmanlı Padişahı Yavuz Sultan Selim komutasındaki Osmanlı ordusu ile Safevî Hükümdarı Şah İsmail komutasındaki Safevî ordusu arasında, Doğu Anadolu’daki Çaldıran Ovası’nda yapılmış büyük bir savaştır. Bu savaş, Osmanlı-Safevî rekabetinin ilk büyük çatışması olup, hem siyasi hem de mezhepsel yönleriyle Osmanlı tarihinin en önemli dönüm noktalarından biridir.
Savaşın Nedenleri
1. Mezhepsel Farklılıklar
Osmanlılar, Sünni İslam anlayışını temsil ediyordu.
Safevîler ise Şii bir devletti ve Anadolu’da Şiiliği yaymaya çalışıyordu.
Safevîlerin bu propagandası, Osmanlı topraklarında özellikle Doğu Anadolu ve Orta Anadolu’daki Türkmenler arasında etkili oluyordu.
Osmanlı Devleti, bu faaliyetleri devletin birliğine tehdit olarak görüyordu.
2. Siyasi Rekabet
Safevîler, doğuda hızla güçlenerek Osmanlı Devleti ile nüfuz mücadelesine girişmişti.
Safevîler, Dulkadiroğulları ve bazı Anadolu beylikleri üzerinde nüfuz kurarak Osmanlı'nın doğu siyasetini zorlaştırıyordu.
Yavuz Sultan Selim, Safevîlerin artan etkisini durdurmak ve doğu sınırlarını güvence altına almak istiyordu.
3. Şahkulu İsyanı (1511)
Safevî etkisiyle çıkan bu isyan, Osmanlı'da büyük bir iç karışıklık yaratmıştı.
Bu olay, Yavuz Sultan Selim’in Safevî tehlikesine karşı harekete geçmesinde belirleyici oldu.
Savaşın Gelişimi
Osmanlı Ordusu:
Yaklaşık 100.000 kişilik bir ordu.
Top ve tüfekli yeniçerilerle donanmış, modern bir yapıdaydı.
Yavuz, sefere çıkmadan önce Anadolu'da Safevî yanlısı Türkmen aşiretlerini bertaraf etti.
Safevî Ordusu:
Yaklaşık 40.000–50.000 kişilik.
Geleneksel savaş tekniklerine dayanıyordu, ateşli silahlar neredeyse hiç yoktu.
Şah İsmail, savaş öncesinde gerilla taktiğiyle Osmanlı ordusunu yıpratmak istese de başarılı olamadı.
Çaldıran Ovası’nda Savaş:
23 Ağustos 1514’te, gün doğumuyla birlikte başladı.
Osmanlı top ve tüfek üstünlüğüyle Safevî ordusunu bozguna uğrattı.
Şah İsmail, savaş alanını terk ederek çekilmek zorunda kaldı.
Safevî ordusu ağır kayıplar verdi; savaş kısa sürede Osmanlı zaferiyle sonuçlandı.
Savaşın Sonuçları
Osmanlı zaferi kesinleşti, Şah İsmail kaçtı.
Safevî yayılmacılığı durduruldu.
Osmanlılar, Doğu Anadolu’nun büyük kısmını topraklarına kattı (Erzincan, Erzurum, Diyarbakır, Mardin).
Safevîlerin Anadolu üzerindeki ideolojik ve siyasi etkisi kırıldı.
Safevî başkenti Tebriz kısa süreliğine Osmanlı tarafından işgal edildi (ama Osmanlı ordusu lojistik nedenlerle geri çekildi).
Bu savaş, top-tüfek teknolojisinin geleneksel ordular üzerindeki etkisini net biçimde gösteren ilk örneklerden biri oldu.
